Ceramika

Technika

Nasze wyroby ceramiczne wykonywane są na kole tzw. wolnoobrotowym, a ich ścianki powstają poprzez wylepianie. Prace rozpoczyna się od uformowania dna na tarczy koła, do niego dokleja się wałek lub taśmę tworząc początek ścianki. Poprzez kolejne dodawanie taśm (czy wałków) uzyskuje się wymagany kształt i wielkość. Wylepione w ten sposób naczynie jest następnie wygładzane drewnianymi i kościanymi narzędziami i obtaczane mokrą dłonią garncarza przy jednoczesnym ruchu koła.

Pod środkową część dna często stosuje się podsypkę z piasku. Ułatwia to zdejmowanie gotowego już wyrobu.

Druga technika, którą stosujemy, to toczenie na kole szybkoobrotowym. Naczynia są wyciągane z jednego kawałka gliny poprzez ucisk dłoni i zwilżanie przy jednoczesnym szybkim ruchu obrotowym koła. Ten sposób powstawania naczyń stosujemy do wyrobu ceramiki późnośredniowiecznej.

Kafle wygniatane są w glinianych formach.

Nie wszystkie naczynia pokrywane są szkliwami; te wypalone na biskwit w zależności od potrzeby i przeznaczenia impregnowane są woskiem pszczelim, co jest zgodne z realiami historycznymi - duża cześć naczyń na terenach Polski nie była szkliwiona; dotyczy to nie tylko wczesnego średniowiecza, ale i jego późniejszych stuleci.

Brak szkliwa nie wpływa na jakość wyrobów, nie przepuszczają one płynów, a woda może stać w nich wiele dni. Oczywiście chłoną wilgoć, i dlatego po używaniu wskazane jest wysuszenie kubka czy dzbanka, a dopiero później zapakowanie ich do skrzyni czekającej na następną wyprawę.

Rys historyczny

Pierwszą z powyżej opisanych technik można określić jako taśmowo-ślizgową. Była ona stosowana w różnych odmianach przez garncarzy od około X do XIV w. na terenach Polski; zaczęła zanikać około połowy XV w. wraz z rozpowszechnieniem toczenia ceramiki z jednego kawałka gliny na kole szybkoobrotowym.

We wcześniejszych okresach (epoka brązu, okres wpływów rzymskich) lepiono podobnie techniką wałeczkową, wałeczkowo-wstęgową; małe naczynia lepiono z jednego kawałka. Naczynia były starannie wykonywane i wygładzane gładkim przedmiotem (np wypolerowaną kością czy rogiem). Te epoki to prawdziwe królestwo ceramiki, bogactwo wzorów, kształtów i zdobień. W porównaniu z nimi średniowiecze wygląda naprawdę skromnie.

Gary do gotowania

We wczesnym i późnym średniowieczu - nie wyróżniały się wyglądem, najczęściej były bardzo ubogo zdobione, miały stosunkowo grube ścianki. Charakterystyczny esowaty profil i średnie wielkości czyniły je łatwym w użytkowaniu. Miejscem uchwytu była przewężona szyjka a wychylony brzeg mógł stanowić oparcie dla widełek, którymi zdejmowano bądź przesuwano rozgrzany ogniem garnek.

Aby garnek nadawał się do gotowania (niezależnie od okresu historycznego), glina użyta do wytworzenia garnka musi zawierać odpowiednią domieszkę (był nią tłuczeń granitowy, który powodował większą odporność na zmiany temperatur).

Wypał

Odbywa się w piecu opalanym drzewem. Piec posiada dwie komory: w górnej umieszcza się wysuszoną uprzednio ceramikę, a w dolnej spala się drewno wytwarzając temperaturę.

Opalanie drewnem pozwala - oprócz zwykłego wypalania w atmosferze utleniającej - na wypał redukcyjny. Zamknięcie dopływu powietrza powoduje reakcję chemiczną, zmieniającą barwę ceramiki od odcieni szarości do czerni. Można też uzyskać naczynia częściowo zredukowane, o plamistej barwie powierzchni.

Informacje i zamówienia:
Joanna "Heidi" Hajduk-Dziewientkowska i Krzysztof "Helfi" Dziewientkowski
tel. 608-174-654
email: lepiglina@tlen.pl.